Terugblik op online sessie: de wereld van Sem

Wie is Sem? Waar loopt hij tegenaan? En wat helpt voor Sem? In de online sessie op 1 oktober gingen we in op deze vragen en deelde OPaZ haar inzichten over jongeren als Sem. Persona Sem is niet één persoon, maar representeert een groep jongeren die ‘vastlopen’ op school en in de zorg.

School
©Stockfoto

Wie is Sem?

Sem kan goed leren. Vanwege zijn sociale beperking en zijn gevoeligheid voor prikkels is het regulier of speciaal onderwijs vaak geen goede omgeving voor hem. Jongeren als Sem lopen vaak vast op school en in de zorg. Ze voelen zich onbegrepen en afgewezen door school en de maatschappij.

Volgens Marjet van Houten (Movisie) kunnen we op twee manieren naar Sem kijken. De gebruikelijke visie is dat Sem het probleem is, zijn gedrag wordt gezien als de oorzaak van het probleem en niet als het gevolg van de spanning waaraan hij bloot staat. We zien dan een jongen of meisje dat vastloopt in het onderwijs. De oplossing is dan om een andere school te zoeken in de hoop dat die wel past, regelmatig wel meerdere malen. Vaak blijkt niets te werken en komt het kind thuis te zitten. Gedurende het traject wordt er op allerlei manieren ‘zorg’ ingezet. Instanties zijn erop gericht het kind zo snel mogelijk weer ‘klaar’ te maken voor school.

We kunnen Sem ook gaan zien als een kind zien dat er mag zijn zoals hij/zij is. Zodat de context zich moet aanpassen aan de ontwikkeling van het kind, in plaats van het kind aan de context. Deze manier van kijken blijkt in het reguliere onderwijs lastig te zijn.

Icoon van persona Sem
Persona Sem

Waar loopt Sem tegenaan: de rol van de IQ-test

Als een kind niet naar verwachting functioneert op school kan een IQ-test in beeld komen. De uitslag van een IQ-test is bepalend voor het onderwijs dat een kind krijgt. Steeds meer ouders en professionals vragen zich af of de uitkomsten van zo’n IQ-test de intelligentie op een juiste manier weergeeft. Ingrid Claassen (OPaZ) licht toe dat kinderen met autisme vaak het label verstandelijk beperkt krijgen. De vraag is of dat altijd terecht is. Kinderen met autisme ontwikkelen zich anders dan veel van hun leeftijdsgenoten, maar de IQ-test vergelijkt hen wel met elkaar. Ook de manier waarop IQ-testen worden afgenomen past niet bij mensen met autisme. De vraag is dus of de IQ-test wel een rol zou moeten hebben bij deze kinderen. Zou het niet veel meer moeten gaan over  de vraag: Hoe leert een kind en welke ondersteuning helpt daarbij?  

Lees hier het verslag ‘Webinar: de impact van de IQ-test’.

Visie op ontwikkelen

De manier waarop invulling wordt gegeven aan het begrip ontwikkeling verschilt. Kinderen die zich niet volgens het boekje ontwikkelen krijgen in de hulpverlening vaak te maken met het aanleren van gedrag en vaardigheden. Het gaat dan om gedrag dat ‘past’ bij een bepaalde leeftijd, met als doel om het kind zich ‘normaal’ te laten ontwikkelen. Maar als de natuurlijke, intrinsieke ontwikkeling van een kind anders verloopt, ontstaat het risico dat hij gedrag aanleert waar hij qua ontwikkeling helemaal niet aan toe is. Dat geeft spanning en kan de eigen, natuurlijke ontwikkeling blokkeren. De vraag is: hebben kinderen niet het recht om zich op hun eigen tempo en in hun eigen volgorde te ontwikkelen, ook als dat afwijkt van de standaard?

Wat helpt Sem?

OPaZ en Movisie gingen op zoek naar initiatieven waar Sem terecht kan als hij is vastgelopen in het onderwijs en de reguliere zorg. Inmiddels zijn er ruim 120 initiatieven geïnventariseerd. En dat aanbod groeit nog steeds. Die initiatieven doen iets dat voor deze kinderen werkt. We zien vier stappen steeds terugkomen bij de verschillende initiatieven:

  1. Kinderen kunnen eerst tot rust komen voordat ze verder bouwen. Vaak gaat het om kinderen die door de jarenlange zoektocht naar passend onderwijs en zorg moe of zelfs getraumatiseerd zijn en bij moeten komen.
  2. Het kind staat centraal. Waar komt dat ‘lastige’ gedrag vandaan? Wat betekent dat? Dat onderzoek weten initiatieven goed vorm te geven.
  3. Eventuele trauma’s krijgen de tijd te herstellen waardoor kinderen weer vertrouwen krijgen om nieuwe stappen te zetten.
  4. Het kind onderzoekt samen met de professionals wat voor hem een zinvol leven is.

Lees hier het rapport ‘Leren van thuiszittersinitiatieven' en bekijk het overzicht van initiatieven.

Positionering thuiszittersinitiatieven

Deze thuiszittersinitiatieven worstelen met hun positionering tussen zorg en onderwijs in. Het is lastig om financiering rond te krijgen. De manieren van contracteren door gemeenten passen niet bij de manier van werken van dit soort initiatieven. Zo is de Jeugdwet gericht op behandeling (het aanleren van vaardigheden) en begeleiding (het inslijpen van geleerde vaardigheden) en niet op het faciliteren van eigen ontwikkelstappen. Een solide financiële basis mist waardoor de initiatieven vaak tussen wal en schip vallen.

De vraag is of er een nieuw soort ‘productcode’ moet komen, zoals ‘Beschermd leren’? In de discussie die volgde tijdens de online sessie gaven deelnemers aan dat er geen uitzonderingspositie met bijbehorend label voor deze kinderen gemaakt moet worden. Een meer administratieve code die de initiatieven een solide (financiële) basis kan geven, spreekt wel aan.

Meer informatie

Heb je vragen over dit thema? Neem dan contact op met Ingrid Claassen (ir.claassen@minvws.nl).

Meer informatie over Sem vind je hier.