OPaZ denktank special: de rol van de cliëntondersteuner in het zorglandschap

Op vrijdag 15 januari spraken, in een speciale denktank, partners, cliëntondersteuners, mantelzorgmakelaars en gemeenten online met elkaar over het perspectief op de rol van de cliëntondersteuner in het zorglandschap. Een gesprek over integraal werken, knelpunten in de zorg en wensen voor de toekomst. Een interessante bijeenkomst met veel ideeën, inspiratie en mooie reacties!

Volgens Yvon van Houdt, directeur van MEE NL, is 2021 een belangrijk jaar voor cliëntondersteuning. Zowel voor de Tweede Kamerverkiezingen als voor de Gemeenteraadsverkiezingen is cliëntondersteuning een belangrijk thema, of zou het dat moeten zijn. Yvon haalt een rapport aan waarin het Sociaal Cultureel Planbureau terugblikt op vijf jaar decentralisatie. Aan de hand van het rapport gaat Yvon in op een aantal interessante ontwikkelingen en kansen van cliëntondersteuning. Uit onderzoek blijkt dat de bekendheid en het gebruik van cliëntondersteuning laag is. Ook is opschaalbaarheid en het breder toegankelijk maken van opgedane kennis een uitdaging, terwijl de cliëntondersteuner als het ware een soort toegangspoort is voor het vormen van die hulp en ondersteuning waar de cliënt zelf niet toe in staat is.

Yvon van Houdt: “Wat wensen wij onszelf en elkaar toe als het gaat om cliëntondersteuning? Wat verwachten we daarin van iemand anders en wat willen we daarin zelf doen of ontwikkelen?” Een greep uit de antwoorden: de mogelijkheid om meer domeinoverstijgend te werken, bekendheid vergroten vanuit alle zorgwetten, meer beslissingsbevoegdheid en dat cliëntondersteuning toegankelijker wordt. Elke Buis van VWS geeft aan dat Regelhulp en informatielangdurigezorg.nl hiervoor ingezet kunnen worden.

Borgen van kwaliteit

Trudy Roffel, bestuurslid van de Beroepsvereniging van Cliëntondersteuners (BCMB), neemt ons mee in de rol en positie van de cliëntondersteuner. Om de kwaliteit van cliëntondersteuning te borgen, ondersteunt de beroepsvereniging bij kennis en ervaring van cliëntondersteuners. Trudy: “Wij hebben de visie ontwikkeld dat cliëntondersteuning onafhankelijk moet zijn en levensbreed. In de praktijk zien wij dat dit niet altijd zo is. Onafhankelijkheid is redelijk geborgd, maar wat betreft levensbrede ondersteuning zien we nog steeds een focus op diensten.”

Om de kwaliteit van cliëntondersteuning te borgen, ontwikkelde BCMB een aantal instrumenten. Onder andere: de beroepscode, het beroepscompetentieprofiel en een register voor cliëntondersteuners.

In deelsessies zijn een drietal onderwerpen verder uitgediept.

Deelsessie 1: Kijk van de buitenstaander

Een buitenstaander kan een frisse blik bieden bij complexe casuïstiek.  Met het project Wave wordt de inzet van buitenstaanders onderzocht. Buitenstaanders worden ingezet om te kijken of zij bij kunnen dragen om de wereld van de doelgroep in beweging te krijgen. Betrokkenen kunnen voor een frisse blik sparren met een buitenstaander, welke uit een andere beroepsgroep komt. Met de uitkomsten/bevindingen van de buitenstaanders is het mogelijk het gesprek met de zorgprofessional te voeren op een manier die anders is dan gebruikelijk. De cliëntondersteuner is eigenlijk ook een soort buitenstaander. De vraag is wel of de clientondersteuner gezien wordt als buitenstaander, omdat deze de missie heeft om naast de cliënt te staan.

Deelsessie 2: Samenwerking

EvaRegelt! spreekt met de deelnemers over integraal werken en wat daarvoor nodig is. Beginnen bij de vraag van de cliënt en niet bij het potje waarin het hoort, is de eerste reactie van de groep. Een mooi voorbeeld is ‘Achteraf verrekenen’ van Menzis. Ook zijn kennis en praktijkervaring nodig om integraal te kunnen werken. Eigenlijk vraag het zoveel kennis, dat het niveau van de basisopleiding omhoog zou moeten en dat kennis altijd up to date moet zijn. Tot slot: integraal werken start al op lokaal niveau en ook de toegang tot cliëntondersteuning kan anders. Bijvoorbeeld door een professional verantwoordelijk te maken voor vraagverheldering en doorverwijzing naar een informele of professionele cliëntondersteuner.

Deelsessie 3: Passende zorg voor de cliënt

Hoe komen we tot passende zorg voor de cliënt en welke rol vraagt dit van de cliëntondersteuner? Die vraag stelde Juultje Holla in deelsessie 3. Sta je naast de cliënt of naast de zorgaanbieder? En hoe ga je om met verwachtingen van de cliënt? Het begint met bouwen aan vertrouwen. Vanuit dat vertrouwen is de volgende stap om mét naasten, cliënt en zorgaanbieder samen te werken aan passende zorg. Naasten en clientondersteuners worden nu door zorgaanbieders vaak als lastig ervaren, terwijl het juist van belang is om samen op te trekken. De cliëntondersteuner kan een belangrijke rol innemen in het bevorderen van de samenwerking door met elkaar bespreekbaar te maken wat passend is.

Kijktip van Yvon van Houdt: Bekijk op deze pagina de video van MEE. Deze video geeft inzicht in ervaringen die worden opgedaan met gespecialiseerde cliëntondersteuners die intensieve en langdurige ondersteuning bieden.