Wat zijn complexe zorgvragen?

Complexiteit ontstaat als de zorgvraag niet past in de gangbare processen en het beschikbare zorgaanbod.

'Complex' is niet altijd 'zwaar'

Een complexe zorgvraag is niet altijd een zware zorgvraag. Voor veel zware zorgvragen is goed passend zorgaanbod beschikbaar en is het duidelijk hoe die zorg georganiseerd kan worden. Tegelijkertijd zijn er mensen met lichtere zorgvragen die toch vastlopen door de ‘schotten’ tussen de levensgebieden.

Passende zorg

Juist in complexe (domeinoverschrijdende) situaties is passende zorg en ondersteuning extra belangrijk:

  • Passende zorg kan escalaties voorkomen.
  • Passende zorg kan veel kosten besparen. De besparingen ontstaan echter vaak in een ander domein dan waar de investering nodig is. Denk bijvoorbeeld aan besparingen op dagbesteding als iemand ‘binnenboord’ blijft op school of werk, besparingen op opvang als iemand hulp krijgt bij het wonen en de financiën/schulden oplossen, besparing op instellingszorg als mantelzorgers voldoende ondersteuning krijgen en iemand daardoor thuis kan blijven wonen.
  • Bij mensen met complexe gedragsproblemen blijkt passende zorg preventief voor (ernstige) vrijheidsbeperkingen.

Wat is nodig?

Het organiseren van passende zorg of ondersteuning bij complexe zorgvragen vraagt in ieder geval:

  • Goed luisteren naar wat iemand nodig heeft
  • Kennis over de ruimte die de wetten en financiering bieden
  • De durf om creatieve oplossingen te realiseren
  • Een goede samenwerking tussen zorgaanbieders en soms ook financiers

Vaak is maatwerk nodig om tot een passende oplossing te komen.

Om hoeveel mensen gaat het?

De vraag hoeveel mensen vastlopen in de zorg is moeilijk te beantwoorden. Schattingen lopen uiteen van enkele tientallen tot duizenden. Het gaat daarbij niet altijd om complexe zorgvragen; ook mensen met eenvoudige zorgvragen vinden niet altijd passende zorg. Hoe zijn die schattingen te plaatsen?

Piramide passende zorg

1. Bijna onoplosbare plaatsingsproblemen

Enkele tientallen hiervan zijn bekend door media-aandacht of contact met de minister of de Tweede Kamer. In de praktijk is het aantal groter: niet iedereen kan of wil in de spotlights staan. Bij deze mensen is voor iedereen helder dat de situatie niet houdbaar is. Maar er is geen passende plek door lange wachtlijsten of omdat de benodigde zorg/plek niet bestaat. Dit gaat zowel om jeugdzorg, beschermd wonen als Wlz-zorg. 

2. Vastgelopen situaties waar je wel uitkomt met extra inspanning

Voor een veel grotere groep mensen is wel passende zorg te organiseren, maar niet via de standaard wegen. Omdat regels in de weg zitten, organisaties niet goed samenwerken, de financiering lastig is of omdat gegevens niet worden gedeeld uit (al dan niet terechte) privacy-angst. Hier is anders denken en anders werken van belang. Met een volhardende cliëntondersteuner, zorgaanbieder, financier of andere verschilmaker zijn goede oplossingen te vinden voor deze groep mensen. 

3. Regulier oplosbare situaties

Tot slot is er een grote groep mensen verstrikt geraakt in de veelheid aan organisaties en regels. Voor hen is passende zorg via standaard wegen te regelen, maar ze weten niet waar te beginnen. Oplossingen zitten in de sfeer van meer samenhang in de bestaande informatie en meer bekendheid voor cliëntondersteuners. 

Extra aandacht is nodig voor mensen die vanuit hun perspectief geen passende zorg krijgen terwijl dat volgens de regels van het systeem wel zo is. Deze mensen voelen zich vaak afhankelijk van het systeem en zullen daardoor niet altijd aan de bel trekken. Dat geeft veel spanning en risico op escalatie als gevolg. 

Voorbeeldsituaties (persona's)

Iconen van mensen die zorg nodig hebben

De voorbeeldsituaties (persona's) geven een gezicht aan veelvoorkomende situaties waarin een zorgvraag complex kan worden.