Maatwerk bij complexe zorgvragen

Bij complexe zorgvragen is vaak maatwerk nodig. Dat vraagt een andere manier van denken en werken. Aansluiten bij de persoon en vertrouwen in elkaar zijn kernwoorden. 

Maar hoe doe je dat in de praktijk? Hieronder staan uitgangspunten die richting geven aan het organiseren van maatwerk bij complexe zorgvragen.

1. Sluit aan bij de persoon

Aansluiten bij de persoon betekent: goed luisteren. Tijdens het hele proces, van indicatiestelling en zorgtoewijzing tot evaluatie van de zorg. Zodat de diagnose niet de zorg bepaalt, maar de echte behoeften en persoonlijkheid van de zorgvrager.  

Inzicht in wat cliënten ervaren in het contact kan inspireren om een ander soort aandacht te ontwikkelen. Het VWS-rapport ‘Andere aandacht’ gaat hier uitgebreid op in . 

Aansluiten bij de persoon gaat niet goed samen met blauwdrukken voor zorg of met vooropgestelde doelen die gestuurd worden vanuit maatschappelijke normen. Daarmee verschuift de aandacht van wie de persoon is, naar wie hij volgens de professional of volgens de samenleving zou moeten zijn. 

2. Uitgaan van het gewone leven

Zelfredzaamheid, keukentafelgesprek, zorgprofielen, mantelzorg, participatie. De zorg kent veel jargon. Die taal doet ertoe. Want om zorg te krijgen, moet je communiceren in de taal van het systeem. Maar die taal leidt je naar standaard zorg. Je eigen woorden kan het systeem niet verwerken. Zelfs bij het pgb, waar de budgethouder regie heeft over zijn zorg, worden zorgbeschrijvingen afgekeurd omdat de budgethouder geen vaktermen gebruikt. 

Uitgaan van de leefwereld begint met praten in gewone taal. Dat lijkt makkelijk maar niet iedereen lukt dat. Veel mensen zitten vast in de taal van hun organisatie. Wat helpt is om de praktische consequenties van veelgebruikte begrippen te benoemen.

Die leefwereld is een samenhangend geheel. Terwijl ondersteuning is geregeld per domein. Zorgaanbieders, schuldhulpverleners, woningcorporaties, gemeenten en uitkeringsinstanties doen allemaal hun werk, nog te vaak los van elkaar. Blokkades wegnemen door ontschotting is noodzakelijk voor passende zorg en ondersteuning. 

3. Regie op de juiste plek

Zelf bepalen waar je woont, welke kleren je aantrekt, wat je in je vrije tijd doet. Heel gewone behoeften. Ook als je zorg nodig hebt. De zeggenschap over je persoonlijke leven noemen we regie. Regie wil niet zeggen dat je alles zelf moet regelen. Je kunt bijvoorbeeld een professional de zakelijke regie geven, voor het organiseren van de zorg. 

In complexe situaties is regie extra belangrijk. Dan kan iemand nodig zijn die verbindt en regelt, liefst vanuit het eigen netwerk, met een natuurlijke overtuigingskracht en brede blik die doorzettingsmacht heeft of dat kan organiseren.

4. Weet dat je niet alles weet

Een groot taboe in de zorg, wordt dit punt wel genoemd. Erken dat je niet alles weet. En weet wát je niet weet. Zodat je de juiste expertise kunt inschakelen. Dat gaat niet altijd om professionele expertise. Hulpvragers en naasten hebben veel kennis over hun eigen situatie, en ervaringsdeskundigen kunnen hun persoonlijke ervaringen in de zorg vertalen naar een breder perspectief. Dit zijn onmisbare aanvullingen op de expertise van de professionals in alle fasen van het zorgproces. 

5. Benut ruimte in wetgeving en financiering 

In de praktijk is er vaak veel meer ruimte dan gedacht. Die ruimte pakken vraagt kennis van de mogelijkheden, lef om af te wijken van het gangbare zorgaanbod en de bereidheid om met andere organisaties samen te werken en waar nodig kennis te delen. Dit wordt wel ‘werken vanuit de bedoeling’ genoemd: de richtlijnen en regels zijn niet dwingend, maar ondersteunend. Centraal staat de bedoeling van het werk, in dit geval: het organiseren van zorg en ondersteuning die werkelijk past bij de persoon die hulp nodig heeft.